تخیل؛ دنیایی که آینده را می‌سازد

دنیای کودک پارسی:

تخیل؛ دنیایی که آینده را می‌سازد

دکتر نهاله مشتاق، روانشناس و روان‌درمانگر
تاریخ انتشار: ۲۶ فروردین ۱۳۹۶ - ۱۵:۵۵

تخیل؛ دنیایی که آینده را می‌سازد

تخیل  درکودکان چگونه است و چه کمکی به رشد آنها میکند؟

 یکی از مهمترین بخشهای رشد کودک بهویژه رشد روانی، توجه به تخیل، تصورات و بهویژه دنیای درونی کودک است. زمانی که نوزاد به دنیا میآید حس روانی و بیرونی قابل تجربهای ندارد؛ حس نوزاد با مادر یکی است و در واقع آنها یک نفرند، اما کودک به تدریج که بزرگتر میشود به دنبال تفاوت بین دنیای درون و بیرون خود میگردد. گذر زمان و رشد مغزی و جسمی کمکم قدرت تفکیک دنیای درون از بیرون را به کودک میدهد و کودک در ذهن خود با دنیایی از سوالات روبرو میشود.

 به طور نمونه گاهی کودک میترسد، حسادت میکند، خوشحال میشود و یا ناراحت میشود که باید بتواند این حسها را از درون مدیریت کند؛ البته کودک به مرور زمان متوجه میشود در دنیای بیرون موضوعات محدود است، مفهوم زمان را میفهمد و متوجه میشود که نیازهایش در زمان برآورده نمیشود و افراد چنین توانی را ندارند، بنابراین باید گفت که اولین ابزار مدیریت درون و بیرون کودک، تخیل است؛ در این شرایط کودک سعی میکند در ذهن خود سناریو بپروراند تا با تخیل خود با دنیای درون و بیرون کنار بیاید.

تخیل از کودکی شروع شده و تا پایان عمر تداوم دارد، بنابراین برای داشتن یک زندگی سالم باید تخیل را همیشه پرورش دهیم.

 توصیه شما به آن دسته از پدران و مادرانی نگران تخیل در کودکان خود  هستند، چیست؟

 اگر والدین اجازه تخیل را به کودک ندهند قطعا آن کودک از نظر روانی آسیب میبیند و صرفا با دنیای غیر قابل کنترل بیرون روبرو میشود و نمیتواند بین دنیای بیرون و درون ارتباط برقرار کند.

برخی والدین با دنیای تخیل و تصورات کودکان ارتباط برقرار نمیکنند و به نظرشان کودک در بیان تخیلاتش اغراق میکند، سخنانش غیر واقعی است و از تخیلات فرزندانشان میترسند و حتی در مواقعی که پدر و مادر از آگاهی کاملی برخوردار نباشند به جای پرورش تخیل کودک، تخیلات او را به دور از واقعیات دانسته و راه تخیل و پیشرفت کودک را میبندند و به او میگویند این تصورات واقعیت ندارند که در این شرایط کودک به سمت واقعیات بیرونی حرکت میکند، در حالی که واقعیت بیرونی تلخ و محدود کننده است و نباید تخیل را از فرزندمان دریغ کنیم.

 چه زمانی تخیل به کودک آسیب میزند؟

 نکته اصلی اینجاست که اگر کودک خیلی در دنیای درونی خود فرو رود ممکن است تماس خود را با واقعیت از دست بدهد. این کودک دنیای درونی برای خود میسازد که برایش قوی و ارضاء کننده است، در این شرایط دیگر دوست ندارد با دنیای بیرون تماس برقرار کند، چرا که توان مقابله با دنیای بیرون را ندارد. متاسفانه برخی کودکان که توانایی و قدرت مقابله با دنیای بیرونی را ندارند به دنیای درونی پناه میبرند که این اتفاق برای کودک تخریب کننده است.

 چه نوع تخیلی به رشد کودک کمک میکند؟

تخیل همراه با واقعیت، کمک کننده است؛ تخیلی که تماس کودک یا حتی بزرگسال را با دنیای واقعیت مسدود نکند، مثبت است. در نتیجه کودکان باید در کنار تخیلاتشان با دنیای واقعی ارتباط داشته و با همسالان خود بازی کنند. در شرایطی که محیط بیرون کارکرد معمول خود را داشته باشد و تخیل کودک محدود کننده، تنبیه کننده و پرخاشگرانه نباشد کودک نیز به صورت عادی پیش میرود و رشد میکند؛ مگر اینکه شرایط غیرقابل قبولی در بیرون از تخیل کودک رخ دهد مثل آسیبهای روانی والدین یا افسردگی که هر یک از آنها مانع از رشد کودک میشود و در این شرایط کودک در دنیای درون خود فرو میرود.

 چه ارتباطی بین تخیل و خلاقیت وجود دارد؟

 هسته خلاقیت در تخیل است، کودکی که در حال تخیل است قدرت خلاقیت دارد، در غیر این صورت محدود بودن تخیل کودک، او را از خلاقیت باز میدارد. در این شرایط کودک پیرو مطلق است و در جامعه به فردی تبدیل میشود که فعال نیست و به جای داشتن تخیل، فقط پیروی میکند.

والدین نباید نگران کودکی باشند که بازی میکند؛ چرا که بازی نشان دهنده سلامت کودک است. بازی کودک تداعی کننده قوه تخیل آن کودک است که در تخیل خود فرو میرود. هر چقدر کودک باهوشتر باشد تخیلات غنیتر و گستردهتری دارد و هر چقدر بتواند تخیل داشته باشد از هوش بیشتری نیز استفاده میکند.

 نقش پدر و مادر در رشد تخیل کودک چیست؟

والدین باید در مقابل تخیلات کودک، با منطق و به دور از هرگونه تمسخر و دست انداختن با او رفتار کنند. به عنوان نمونه وقتی کودک از مهد کودک و یا مدرسه بر میگردد ممکن است موضوع و یا داستانی را با رنگ و لعاب تخیلی بیان کند که در این شرایط والدین باید تخیل فرزندشان را بپذیرند و از برخورد جدی، تمسخر و اخم کردن در مقابل این تخیل پرهیز کنند؛ شاید کودک بخواهد شما را با بیان تخیلات خود تحت تاثیر قرار دهد و یا با وجود اینکه میداند موضوع بیان شده واقعیت ندارد قصدش تداخل تخیل با واقعیات باشد. به هر حال نباید به کودک بگوییم که سخنان تو واقعیت ندارد و فقط تخیل است.

 آیا تخیلات کودکان قابلیت دستهبندی دارد، یا هر تخیلی با هر نوع عکسالعملی پذیرفتنی است؟

 اگر کودکان در تخیلاتشان خود را جای شخصیتهای مختلف گذاشته و خود را در آن جایگاه تصور میکنند باید بپذیریم و با تمسخر برخورد نکنیم، حتی ممکن است تخیلات کودک رنگ و لعاب پرخاشگرانه به خود بگیرد. همچنین ممکن است تخیلات جنسی داشته باشند که در هر صورت والدین باید به تخیل کودک خود احترام بگذارند چرا که تخیلات کودکان به ما مربوط نمیشود و حوزه شخصی خود کودک است.

داشتن تخیل جنبه فردی دارد و کودکان هم حق دارند همچون بزرگسالان فکر کنند و هر تخیلی را داشته باشند و این امر به این معنا نیست که هر فکری را که در تخیل میپرورانند حتما در واقعیت هم انجام میدهند. اتفاقا اگر در تخیل خود پرخاش کنند در واقعیت اجرا نمیکنند و هر چه بیشتر در تخیل، کاری را انجام دهند امکان انجام آن عمل در واقعیات کمتر است.

 هسته خلاقیت، تخیل است و انسان بدون تخیل خلاقیت ندارد. بنابراین تخیل از ضروریات زندگی هر شخصی بویژه کودکان است و از سنین کودکی آغاز و تا بزرگسالی ادامه دارد.

 

 

مطالب مرتبط


دیدگاه کاربران

برای ثبت دیدگاه وارد وب سایت ما شوید.