خوش آمدید به جهان بدون آنتی بیوتیک!

هشدار درباره روش تجویز و مصرف دارو در کشور

خوش آمدید به جهان بدون آنتی بیوتیک!

دکتر افشین محمد علیزاده، متخصص بیماری‌های عفونی رئیس بیمارستان آیت الله طالقانی، استادیار دانشگاه
تاریخ انتشار: ۲۵ فروردین ۱۳۹۶ - ۱۰:۳۷

خوش آمدید به جهان بدون آنتی بیوتیک!

منظور از «مقاومت در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها» دقیقاً چیست؟

 وقتی میکروبی به بدن ما وارد و به‌درستی تشخیص داده شود و آنتی‌بیوتیک مربوط به او به مقدار (دوز) و مدت مصرف صحیح استفاده شود، آن میکروب از بین می‌رود و بیمار سلامت خود را به دست می‌آورد، اما اگر این میکروب درست تشخیص داده نشود یا بیمار مقدار و مدت مصرف دارو را رعایت نکند، این میکروب به درمان مقاوم می‌شود و بدن نمی‌تواند به‌راحتی با آن مقابله کند. در واقع، اگر میکروب‌های مقاوم به آنتی‌بیوتیک وارد بدن ما شوند، به‌سختی از پس آنها برمی‌آییم، چون آنتی‌بیوتیک‌های مخصوص مقابله با میکروب‌های مقاوم کمتر دردسترس هستند و هزینه‌های زیادی را به بیمار تحمیل می‌کنند. این در حالی است که میکروب‌های درست تشخیص‌داده‌شده و درمان‌شده با داروهای مناسب و دوز و مدت دقیق نیز در طول زمان ممکن است به درمان مقاوم شوند.

وضعیت کشور ما در این زمینه چگونه است؟

 به صراحت می‌گویم که هم شیوه مراکز درمانی در تجویز دارو و هم روش مردم در مصرف آنها باید تغییر کند. سازمان بهداشت جهانی درباره مصرف بی‌رویه آنتی‌بیوتیک‌ها هشدار داده و از همه کشورها خواسته است که در مصرف آنها دقت کنند. بیماران باید دوز و دوره مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها را رعایت کنند، فروش بدون نسخه این داروها نیز باید ممنوع شود و در نهایت، بر این موارد به صورت جدی نظارت شود.

آیا مراکز درمانی در کشور ما به‌درستی آنتی‌بیوتیک‌ها را تجویز می‌کنند؟

 بیشترین زمانی که آنتی‌بیوتیک‌ها بی‌رویه مصرف می‌شوند پاییز و زمستان است، چرا که بیماریهای ریوی و تنفسی شایع است. این در حالی است که ۹۰ درصد این بیماریها ویروسی هستند، اما متأسفانه بیشتر پزشکان برای درمان آنها آنتی‌بیوتیک تجویز می‌کنند. به عبارت دیگر، پزشکان در افتراق بیماریهای ویروسی و میکروبی مشکل دارند و ممکن است به خاطر به‌ اصطلاح محکم‌کاری، برای یک بیماری ویروسی آنتی‌بیوتیک تجویز کنند، چرا که بیماریهای ویروسی می‌توانند شروع یک بیماری میکروبی باشند.

البته بسیاری از مردم نیز بدون نظر پزشک آنتی‌بیوتیک مصرف می‌کنند. این کار چه عوارضی دارد؟

 بله، متأسفانه بسیاری از بیماران خودسرانه این داروها را مصرف می‌کنند، آن هم بدون رعایت دوره مصرف. بعضی از افراد حتی برای فرزندان و دیگر اطرافیان خود نیز آنتی‌بیوتیک تجویز می‌کنند. اینگونه مصرف کردن  دارو نه تنها در درمان نقشی ندارد، بلکه باعث مقاومت آنتی‌بیوتیکی بدن میشود. تحویل یک داروی مازاد به بدن عوارض بسیاری دارد و می‌تواند کبد و کلیه را هم درگیر کند.

برای بهبود این وضعیت چه باید کرد؟

 در کشورهای پیشرفته، نظارت‌ها را تقویت کرده‌اند و متخصصان عفونی بر اینکه تجویز آنتی‌بیوتیک‌ها دلیل مشخص و علمی داشته باشد و سرخود استفاده نشود و همچنین بر نحوه تجویز و طول مدت مصرف دارو نظارت دارند. فرهنگ مردم نیز در این زمینه باید تصحیح شود. از سوی دیگر، پزشکان هم باید نحوه تجویز دارو را رعایت کنند و به مریضی که آنتی‌بیوتیک لازم ندارد، چنین داروهایی را ندهند.

آنتی‌بیوتیک مثل یک تیغ دولبه است که از یک طرف فرد را از مرگ نجات می‌دهد و از طرف دیگر ممکن است میکروبی را مقاوم کند که در صورت ورود مجدد به بدن، دیگر سلاحی در برابرش نباشد.

توصیه صریح من به مردم این است که خودسرانه آنتی‌بیوتیک مصرف نکنید، دوز دارویی و مدت مصرف دارو را طبق نظر پزشک رعایت کنید و وقتی پزشک برایتان آنتی‌بیوتیک تجویز میکند، از او بپرسید که آیا واقعاً به آنتی‌بیوتیک نیاز دارید یا خیر. با این سؤال، پزشک را به تفکر و چالش وادارید تا در تجویز دارو بیشتر دقت کند.

میکروب‌های مقاوم چگونه باید در بیمارستان‌ها کنترل شوند؟

 کنترل عفونت در بیمارستانها موضوع بسیار مهمی در همهجای دنیاست. اگر بیمارستانها بتوانند عفونت را کنترل کنند، شیوع میکروبهای مقاوم و حضور آنها کاهش مییابد. دستورالعملهای لازم و یادآوری نکات ضروری برای مدیریت و کنترل اشاعه عفونت از یک مریض به دیگری در این زمینه به کار میآید. یکی دیگر از شعارهای سازمان بهداشت جهانی این بود که «بیمارستان تمیز بیمارستانی است که مراقبت در آن تمیز باشد».

در کشورهای پیشرفته، از طریق کنترل عفونت و جلوگیری از پیدایش یا انتقال میکروب‌های مقاوم، مقاومت در برابر آنتی‌بیوتیک‌ها را کنترل و مدیریت می‌کنند. سرعت کارخانه‌های تولید آنتی‌بیوتیک در دنیا خیلی کمتر از فرایند تولید میکروب‌های مقاوم است. بنابراین، کنترل اشاعه میکروب‌ها در بیمارستان‌ها در کشورهای پیشرفته جدی گرفته میشود. در واقع، تلاش می‌شود که انتقال آنقدر کند شود تا با سرعت پیدایش آنتی‌بیوتیک‌های جدید هم‌خوانی داشته باشد. به عنوان مثال، در بخش آی. سی. یو. بیمارستان‌ها، بیماران مستعد عفونت هستند و میکروب‌های مقاوم‌شده‌ای دارند که اگر اصول مراقبت‌های عفونی رعایت نشود، افراد مراقب می‌توانند میکروب‌های مقاوم‌شده را به بیماران دیگر منتقل کنند و مثلاً کسی که برای یک عمل ساده آپاندیس به بیمارستان رفته است دچار عفونت با این میکروب‌های مقاوم شود و روند درمانش بسیار دشوارتر شود.

 این باور که «میکروب برای بدن بچه‌ها لازم است» چقدر درست است؟

 گفته شده که بچه‌هایی که مراقبتهای بهداشت فردی کمتری دارند در برابر بیماریها ایمن‌ترند. در این زمینه، مقالاتی هم به چاپ رسیده است. با این حال، این یک اصل فراگیر نیست و رعایت بهداشت فردی، به‌خصوص در بچه‌ها که سیستم ایمنی‌شان در حال تکامل است، بسیار ضروری است. در غیر این صورت، کودک در معرض بیماری‌ها قرار می‌گیرد و بیماری‌های عفونی رشد او را مختل می‌کند و ممکن است صدماتی به او وارد شود که گاه جبران‌ناپذیر هستند. در بچه‌ها، به‌خصوص قبل از دو سالگی، مراقبت‌های بهداشتی بسیار مهم‌تر است. مثلاً اگر مادر به بیماری ویروسی مبتلاست، باید در مواجهه با کودک ماسک بزند و دستان خود و کودک را مرتب بشوید. در مدارس هم باید اصول بهداشت فردی به‌‍درستی به بچه‌ها آموزش داده شود. همچنین، بچه‌ها در صورت ابتلا به بیماری نباید به مدرسه بروند.  

 

 

دیدگاه کاربران

برای ثبت دیدگاه وارد وب سایت ما شوید.