راه درست میانبر ندارد

5/5/2018 12:00:00 AM

فرهاد اسماعیلی

هفت سال پیش زمانی که اولین مجموعه «آلوین و سنجاب‌ها» به صورت فیلم و ترکیب آن با انیمیشن رایانه‌ای وارد بازار شد کمتر کسی فکر می‌کرد که سنجاب‌های بازیگوش این مجموعه به این سرعت بتوانند در میان  خانواده‌ها محبوبیتی به دست بیاورند. لیکن این اتفاق افتاد وعلت اصلی این موفقیت نه تنها توسعه روزافزون تکنیک‌های ساخت انیمیشن، بلکه خوش ساخت بودن مجموعه‌های «آلوین» و از همه مهمتر نگاه تربیتی بسیار موثر آن بوده که هنوز تازه و پر محتواست.

تربیت فرزند مسئول، مرز نمیشناسد

 گروهی همواره بدبینانه فکر می‌کنند که چون محصول فرهنگی، غیرفارسی است حامل بار معانی نهفته و آسیب زننده به بنیان خانواده‌هاست، بی‌آنکه بیاندیشند که ارزش‌های بشری در همه جای دنیا ثابت است، در حالی که این خرده فرهنگ‌ها و سلیقه‌های قومی و قبیله‌ای هستند که میان انسان‌ها فاصله می‌اندازند. امروز بچه‌های دنیا شاید خیلی سریع‌تر از والدین خود مسائل را تجزیه و تحلیل کنند و در عرصه‌های فناوری گوی سبقت را بربایند. مجموعه این ملاحظات موجب گسترش نوعی تفکر سازنده شده که فراتر از مرزهای فرهنگی به تربیت یک انسان مسئول نظر دارد. انیمیشن «آلوین و سنجاب‌ها» نمونه همین تفکر تربیتی است.

یک ساعت تفریح سالم برای همه اعضای خانواده

 انیمیشن «آلوین و سنجاب‌ها» از آن دسته کارتون‌هاست که برای تمام اعضای خانواده مفید و دیدنی است. یک اثر شاد و متنوع با پنج داستان کوتاه که هر کدام به یک موضوع تربیتی کودک اختصاص دارد.

بن مایه تمام داستان‌های این مجموعه که با عنوان کوه اسرارآمیز از آن یاد می‌شود تربیت انسان مسئول است. انسانی که به وظیفه خود آگاه است و می‌داند که در خانواده و جامعه چه نقش مهمی دارد، حتی اگر یک کودک کم سن و سال با تمام شیطنت‌های این رده سنی باشد.

پیام همیشگی مجموعه «آلوین و سنجاب‌ها» احترام به یکدیگر، حفظ حقوق شهروندی، پذیرش مسئولیت اعمال در هر لحظه و در هر وضعیت، پرهیز از قضاوت زود هنگام، دوری از کارهای ناشایست و دروغ. هم‌فکری با دوستان و تقویت روحیه و کار جمعی است.

اعتیاد به بازیهای رایانهای کوچک و بزرگ نمیشناسد

 در داستان اول مجموعه به نام «کوه اسرار آمیز» کودکانی را می‌بینیم که خود را در اتاق‌شان حبس کرده‌اند و ساعت‌های طولانی به انجام بازی‌های برخط(آن لاین) در جهان مجازی مشغول هستند و با وجود اعتراض‌هایی که به رفتارشان می‌شود دست از بازی نمی‌کشند. مرد آهنگسازی که سنجاب‌ها با او زندگی می‌کنند برای اینکه نشان بدهد رها کردن بازی‌های رایانه‌ای کاری ندارد، به تدریج خودش علاقه‌مند به بازی‌ها می‌شود و اطلاعاتش هک می‌شود. در ادامه، دلبستگی و وابستگی مرد به قدری زیاد می‌شود که سنجاب‌ها تصمیم به نجاتش می‌گیرند. راستی کدامیک از ما به عنوان والد فکر می‌کنیم‌ که اعتیاد به اینترنت و بازی‌های برخط فقط مختص بچه‌هاست؟ مواظب خودمان هم باشیم. در این قسمت از مجموعه این موضوع به زیبایی تصویر شده است.

باورهای خرافی ترسناکاند

 یکی از مهم‌ترین مهارت‌های زندگی برای کودکان و نوجوانان آشنا ساختن آنها با موضوع انحرافات فکری و مفهوم نفرین و خرافه و جادوست. موضوع گم شدن یکی از گربه‌های پیرزن تنهای همسایه موضوعی برای مطرح شدن ترس‌های بی‌پایه خرافی می‌شود تا جایی که وجود هر سایه‌ای روی دیوار موجب ترس و نگرانی فراوان آنها می‌شود و آرامش زندگی‌شان بر هم می‌ریزد. هم‌چنین نحوه گسترش این ترس و یافتن نشانه‌هایی مبنی بر تایید خرافات از مفاهیم کلیدی این مجموعه است. در این قصه آلوین و دوستانش چنان درگیر یک موضوع خرافی بی‌پایه می‌شوند که هر کدام‌شان خود بیشتر به این ترس‌ها دامن می‌زنند. در دنیای واقعی حتی شنیدن بعضی قصه‌ها و حکایت‌های به ظاهر معمولی برای کودکان می‌تواند چنان ترسی را در وجود آنها بکارد که تا سال‌ها از وجودشان جدا نشود. اما راه‌حل مبارزه با ترس، خرافه، نفرین و مفاهیمی از این دست روبرو شدن با آن واقعیت است. واقعیتی که گاه بسیار هم روشن و ساده است اما ناآگاهی کودکان موجب بروز مشکلاتی از این دست می‌شود. سرانجام پس از کلی جست‌وجو گربه‌ای در زیر تخت یکی از سنجاب‌ها به همراه بچه‌های تازه متولد شده‌اش پیدا می‌شود و بچه‌ها نیز می‌فهمند که ترس‌هایشان بی‌دلیل بوده و گم شدن یک گربه نمی‌تواند نشانه‌ای از نزول بلاها و نفرین‌ها باشد.

دروغها اوایل طعم آب نبات دارند

 هر کدام از ما یک روز اولین دروغ خود را گفته‌ایم، روزی که حتی شاید یادمان نیاید چه موقع بوده و اصلا برای چه دروغ گفته‌ایم. در قصه «اعتراف آب نباتی» یکی از سنجاب‌ها به دلیل شکمو بودن و طمع لیسیدن آب نبات‌های رنگارنگ، پول خرید اسکیت آلوین را خرج خریدن کلی آب نبات می‌کند و به دروغ می‌گوید که یک نفر اسکیت را از او دزدیده است. آلوین و دیگر سنجاب‌ها جست‌وجوی وسیعی را برای پیدا کردن سارق خیالی آغاز می‌کنند. از سویی نیز سنجاب دروغ‌گو دچار عذاب وجدان می‌شود اما دیگر دیر شده و سنجاب‌ها دزد خیالی را پیدا کرده‌اند و او را به صندلی بسته‌اند. سنجاب دروغ‌گو در جلوی جمع مجبور به اعتراف رفتار ناپسند خود و عذرخواهی از تمام کسانی می‌شود که باعث نگرانی و ناراحتی‌شان شده است. او تصمیم به جبران خطای خود می‌کند و با فروش آب نبات‌هایش هزینه‌های خرید اسکیت را به آلوین بر می‌گرداند.

آنچه در این قسمت از مجموعه، جالب توجه است، نه فقط خود دروغ که زمینه‌های دروغ‌گویی است که به روشنی و دقت نشان داده می‌شوند و بیننده را در جای شخصیت در موقعیت واقعی قرار می‌دهند تا بیهوده قضاوت نکند. شاید پیام اصلی داستان این باشد که هرگز فضای خانه را بسته و بی‌انعطاف نسازید. شاید بهتر باشد در فضایی شفاف زندگی کنید، جایی که کودکان‌تان از ابراز علاقه‌مندی‌ها، خیالات و آرزوهای‌شان ترس نداشته باشند تا مجبور به دروغ گفتن نشوند.

دلخوشیهای کوچک، تهمتهای بزرگ

 کودکان نحوه قضاوت دیگران و شرایط را از بزرگترها می‌آموزند. گاه آدم‌ها بدون در نظر گرفتن انصاف چنان قضاوت‌های ناپخته‌ای را انجام و سپس رای بر محکومیت آن فرد یا وضعیت می‌دهند که جایی برای بازنگری و حتی بازگشت به وضع نخست نمی‌گذارند.

در قصه «عجب خواهری» آلوین با خودخواهی و ایجاد مزاحمت برای خواهر کوچکش و هم‌چنین پیرزن زودرنج همسایه، همه چیز را به هم می‌ریزد و خودش نیز آسیب می‌بیند. با این حال نه تنها از رفتار ناپسند خود پشیمان نیست، بلکه هم‌چنان به بدبینی و تهمت زدن به پیرزن ادامه می‌دهد و به دنبال پیدا کردن نشانه‌هایی برای محکوم کردن اوست. این اتفاق برای خیلی از ما رخ می‌دهد و متاسفانه رفتارهایی این‌چنین نادرست را در حق دیگران مرتکب می‌شویم.

سرانجام پس از وقوع اتفاقات گوناگون آلوین به اشتباه خود پی می‌برد و ضمن عذرخواهی از پیرزن به دلیل بدگمانی سعی در جبران خطای خود می‌کند.

کودکان از این انیمیشن می‌آموزند که مسئولیت اشتباهات خود را به تنهایی بپذیرند و به دنبال شریک جرم نگردند. هم‌چنین عذرخواهی به تنهایی کافی نیست و کودکان باید بیاموزند که برای جبران اشتباه خود کاری درست را برای فرد زیان دیده انجام دهند.

نظم و پاکیزگی از خانه آغاز می شود

 بسیاری از مادران همواره از شلختگی و بی‌نظمی فرزندان خود شکایت دارند. البته گاه خواسته آنان چیزی به مراتب فراتر از یک تمیزی ساده در اتاق بچه‌هاست. در قسمت آخر این مجموعه آلوین و سنجاب‌ها بی‌نظمی و قانع نبودن بچه‌ها به حقوق خود را به تصویر می‌کشند که موجب به هم ریختن کل برنامه‌های خانواده و «عصبانیت دیوید» می‌شود.

کودکان در این قسمت می‌آموزند که بی‌نظمی‌های آنها نه تنها به خودشان بلکه به همه آسیب می‌رساند و لذت با هم و در کنار هم بودن را از آنها می‌گیرد.

هم‌چنین سنجاب‌ها یاد می‌گیرند که هر کس باید به حقوق خود و دیگران در خانه و جامعه آگاهی داشته باشد و هر چیز را در جای خود و در زمان خود استفاده کند. تنها در این حالت است که فضای خانه بهترین جای دنیا می‌شود و احترام به قانون‌های جامعه و زندگی فرصت رشد به همه می‌دهد.

ساده بگوییم. مجموعه انیمیشن «آلوین و سنجاب‌ها» به شیوایی یادآوری می‌کند که راه درست میانبر ندارد.





نام
نام خانوادگی
ایمیل
عنوان
متن